tek bir nehir roman yazan marcel proust, “kitabımı bitirdim, artık ölebilirim” demiş “kayıp zamanın izinde”ye son noktayı koyduğunda. yüzü aşkın roman yazan, “tanrıdan sonra en çok insan yaratan kudret” balzac ise ölüm döşeğinde yine hayat arsızlığını konuşturmuş: “daha anlatacaklarım bitmemişti.”
ben proust’u tutuyorum.
balzac bir makineydi. yazı makinesi. bazen de, kahve makinesi! sabahleyin özene bezene üstünü giyip yazı masasına oturuyor ve oturur oturmaz da yazmaya başlıyordu. tam bir yazar olduğu için, ilhamla işi yoktu. hissiz değildi ama. hizmetçisi, kendi yazdığı kahramanın ölümüne hüngür hüngür ağladığını anlatır.
proust tam zıttı. değil giyinmek, bütün gün yataktan çıkmıyordu bile. kardeşi, “onun yazdıklarını okumak için yatalak olmak lazım” demişti. yatalak olmak, iyiser bir bakışla çok fazla boş zaman demekti. dünyanın en uzun romanını, en uzun cümlelerle yazan birini hiç sıkılmadan okumak ancak böyle bir felâketle mümkündü.
proust’u okumak için yatalak olmayı beklemeyin.
