Yazmak benim için hiç bitmeyen bir eylem yani o kadar ki, “O, arabayı kullanırken bile düşünür,” diyen iş arkadaşım bile bunu tespit eder aslında. Çünkü, o esnada da yazıyorumdur. Masamdam olduğu kadar zihnimden de asla uzak kalmaz kalem, defter ve kelimeler…
Diyeceğim o ki: Size ulaşsın ya da ulaşmasın, Emre bir yerlerde bir şeyler yazıyordur hep. Fakat güncel politikanın o sığ, her an değişen ve yoran sularına kalem batırmayalı çok uzun zaman olmuştu. En azından düzenli olarak yapmıyordum ve bu kasıtlı bir mesafeydi. “Hiçbir şeyin hiçbir işe yaramadığı” hissi beni de baştan aşağı kuşatmış ama karşı mahallenin azgın çığlıklarındansa kendi sokağımın sessizliği umutsuzlaştırmıştı beni. Hem, ağzına bir parmak bal çalınan herkes bir çırpıda karşı mahalleye geçiveriyordu zaten.
Fakat Deniz Göktaş tutuklandıktan sonra, o kuyu tipi hücrede iddianame beklediği bu iki ay boyunca, sahnedeki o boş sandalyeye bakarken bu sessizliğin ağırlığını taşıyamayacağımı anladım. Ne yaptım peki? Deniz Göktaş’ın, babasını anlatırken söylediği gibi, “Cinsiyetsiz tuvalet mücadelesinde şehit mi oldum?” Yoo! Al bayrak alıp da “Tek yol devrim!” diye meydanlara mı yürüdüm? Hayır. Elimdeki enstrümana davrandım. Deniz Göktaş serbest kalıncaya dek, onun boş kalan ama ekosu hâlâ çınlayan mikrofonuna kalemimin ucuyla tıklamaya başladım. “Yazmak iletişim kurmak değil, direnmektir,” diyen Ulus Baker’in kulağını çınlattım. Deniz dışarı çıkana kadar da sürdüreceğim bunu yapmayı… Söylemiştim, bu yaptığım ancak ateşe su taşıyan karıncanın yaptığı kadar olur ama hatırlayın, ne demişti aynı karınca: “En azından safımız belli olur.”
Çünkü bence memleketin göbeğinde, ışıkların altında bir sandalye aniden boşaldığında, o sahneyi paylaşan diğer insanların ne yapacağı belirler zamanın ruhunu. Ya ışığı biraz kaydırıp o boşluğu yok sayarsınız ya da mikrofonu elinize aldığınızda ilk soruyu o boş sandalyeye sorarsınız. Biz ikincisini yapmadık!
Ama gelin tekrar edelim: Deniz Göktaş iki aydır neyle suçlandığını dahi bilmediği halde bir kuyu tipi cezaevinde tutuluyor. Ortada bir iddianame yok! İddianamenin olmaması hukuk sisteminin bir ihmali falan değil çünkü bu zaten ilk kez karşılaştığımız bir şey de değil. Bu, gözüne kestirdiği herkes için ilk başta belirsizliği bir işkence yöntemine dönüştüren AKP’nin bilinçli iktidar pratiğidir. Bir insanı neyle suçladığınızı söylemeden içeri kapattığınızda, ona sadece özgürlüğünü değil, kendini savunma hakkını da kaybettirirsiniz.
“Her haltı iktidar yerken muhalefete yüklenmeyin kardeşim,” diyenler gibi bazıları çıkacaktır ama olsun, biz yine de dönüp kendi sokağımıza, “bu tarafa” bakalım: Çünkü Deniz o hücrede tek başına otururken, dışarıda -özellikle de onunla aynı sahnelerde mikrofona tutunanların dünyasında- yaşanan şey, hukukun yokluğundan çok daha ürkütücü bir gerçeği fısıldıyor: Sessizliğin profesyonelleşmesi!
O zaman gelin, birbirimizin yüzüne bakalım: Bugün Türkiye’de mizah yapan, stand-up adı altında salonları dolduran, sosyal medya akışlarında “sistemin saçmalığıyla” dalga geçip kahkaha devşiren camianın büyük bir kısmı derin bir sessizlik içinde değil mi aslında? Bir kısmı adını anmaktan çekiniyor, bir kısmı “arada bir” vicdan rahatlatmak için birkaç sembolik paylaşım yapıp çekiliyor, en popüler olanlar ise sanki yan odadaki meslektaşları nedensizce alıp götürülmemiş gibi bilet satış linklerini paylaşmaya devam ediyor.
Sessizlik derken de bir ses yokluğundan bahsetmiyorum bu arada. Aksine, dışarıda çok fazla ses var: Biletler satılıyor, kahkahalar yükseliyor, afişler basılıyor, kulislerde çaylar demleniyor, viskiler devriliyor vesaire… İşte tam da bu yüzden bu sessizlik nötr bir durum değildir; bu sessizlik, eylemli bir tercihtir! Bir komedyen içeri tıkıldığında, onunla aynı işi yapanların hiçbir şey olmamış gibi sahneye çıkıp insanları güldürmeye devam etmesi, sadece bir korku belirtisi değil, düpedüz bir işbirlikçiliktir. Bir istisna dışında!
Sakın ha sakın, “Faşizm konuşma yasağı değil, söyleme mecburiyetidir,” kisvesinin arkasına kaçmaya kalkışmayın o istisnaî şerhle karşılaşmadan: Sahneye çıkan, Deniz’i selamlıyor ve ona özgürlük isteyebiliyorsa eğer korkmadan, o zaman gönül rahatlığıyla gülüp güldürebilir. Çünkü asıl o zaman meslektaşının olduğu kadar mesleğinin de hakkını veriyor demektir.
Herhalde işbirlikçi olmak için tutuklama kararının altına imza atmanız, polisi arayıp ihbar etmeniz ya da mahkeme salonunda tanıklık yapmanız gerekmiyor. İşbirlikçilik, suçun işlendiği odada müziğin sesini biraz daha açmaktır. Evet, o kadar! İşbirlikçilik, arkadaşınızın sandalyesi boşaldığında “Gösteri devam etmeli” klişesinin arkasına sığınıp kendi konfor alanınızı korumaktır. İktidarın çizdiği sınırların içinde kalmayı kabul ettiğiniz an, o sınırları çizen elin suç ortağı olursunuz. Bu hesap da bu kadar basittir!
Bu sadece Deniz’in meslektaşları ile ilgili bir mesele de değil üstelik. Bu durum, hepimizin içine sızan, iliğimize kadar işleyen o kitlesel sinikleşmenin bir özetidir aynı zamanda. Çarşıda, pazarda, otobüste, sosyal medya akışlarında hepimiz birer “işbirlikçi” gibi yaşamaya alıştırıldık. Cevat Çapan o muazzam “Soluksoluğa” şiirinin bir yerinde der ya: “Sayın muhbir vatandaş, köftehor okur, arsız yetkili.” Bu mu yani hepimizin cürmü, ederi, tekmili? Yanı başımızda bir adaletsizlik gerçekleştiğinde başımızı öne eğip yürümeye devam etmek, “Benim başıma gelmedi” hissinin verdiği o zehirli rahatlamayla hayatı sürdürmek… Ne kolay di mi? Kolay tabii ama manalı değil.
Mizah, doğası gereği otoriteye atılan bir çelmedir yahu! Eğilmeyeni gösterir, görünenin arkasındaki çıplaklığı faş eder. Ama bizim bugün geldiğimiz noktada suya sabuna dokunmayan, iktidarın koyduğu kırmızı çizgilerin etrafında uysal koyunlar gibi dolanan stand-up şovları, birer eleştiri mekanizması değil; sistemin basıncını düşüren birer güvenlik supabına dönüştü. İktidardakiler hepimizden fazla gülüyor ortada bu kılıkta dolananlara. Arkadaşı kuyudayken susan komedyenin, onu kapsamayan herhangi bir esprisi erk sahibini rahatsız eder mi? Yoo! Aksine onun müsaade ettiği alanın genişliğini kanıtlar. O zaman da o mikrofon artık bir protesto aracı olmaktan çıkıp bir uyuşturucuya dönüşür zaten.
Sevgili Ulus Baker’in söylediğine ek olarak söylemek isterim ki, hafıza da bir direniş biçimidir. Deniz Göktaş’ı unutmak, onun yokluğunu sahnedeki ışık oyunlarıyla kapatmaya çalışmak ise unutmanın değil, silmenin tarafında olmaktır. Bu da düpedüz işbirlikçiliktir!
Ama bugün susanlar, yarın o sahnelere çıktıklarında ne kadar komik olurlarsa olsunlar, şakalarının arkasında bir ceset gibi yatan o sessizliği gizleyemeyecekler. Çünkü bir insan nedensizce tutsakken yapılan her neşeli gösteri, aslında o tutsaklığın meşrulaştırılmasıdır. (İstisnayı hatırlayın ve istisnaları avuçlarınız patlayıncaya dek alkışlayın lütfen.)
Bizler -sahnede olanlar, elinde kalem tutanlar, salonda alkışlayanlar, sesi ve sözü salonlardan taşanlar, ekran başında izleyenler ya da “reels” kaydıranlar- bu sessizliğe ortak olduğumuz sürece, sadece bir adaletsizliğin seyircisi değil, o kuyuya bir kürek daha toprak atan işbirlikçileriz yalnızca.
Bizim yanımızda, Allâme-i Cihan’dır karınca.
EMRE DURSUN
Ağustos ‘26, Çanakkale
