Şşş!|2 – “Ya sevmeli, ya öldürmeli”

ŞİİRLİ ŞARKILAR ŞEMSİYESİ (iki)

Onu bir şairden, sadece güfte olarak değil, beste olarak yazdıklarını ve dahi yorumlarını da şiirden ayırmak büyük bir haksızlık ve sorumsuzluk olur. Hem zaten, “Şiirli Şarkılar Şemsiyesi” bittikten sonra bu seri yine devam edecek olursa onu tekrar tekrar ağırlayacağımız aşikârdır. Bu yılın Temmuz ayında 71. yaşını kutladı Sezen Aksu ama ben onun yaşını ilk kırkbeşliğini çıkardığı yıldan, 1975’ten başlatacağım. Onu o güne taşıyan yıllara saygısızlık değil bu, bilâkis, o yılları, adeta yeniden doğmak için ilmek ilmek örmesine duyduğum saygıdan.

Sezen Aksu bir şair şarkıcı, evet, ayrıca devrimci bir şarkıcı. Bu konuda çokça örnek verebiliriz, aslında “iş” tümüyle ona kaldığında kanının çekildiği durumlar da var ama yine de Türk Pop Müziği’ni arabesk yellerinden bir Akdeniz esintisine çıkaran odur. Müziğe, melodiye, sese, söze ama galiba en çok da duyguya dair hiçbir şeyi küçümsemeyen, daha da önemlisi reddetmeyen Sezen, sol anahtarında arabeskin tellerinde de titremiştir ama pop müziği de bizzat şahlandırmıştır. Onun hem hüzünlü ve kederli hem de coşkun melodileri, melankolik, gerçekçi, zekice, içten, espritüel yazılmış ve her daim derin anlamlar içeren sözleri yalnızca müzikal anlamda değil, edebi ve felsefi olarak da büyük bir dönüşüm yaratmıştır müziğimizde ve hatta düşüncemizde… Sözgelimi, “düşmanında kendini yakalayınca, bir daha kin gütmeyince…”

Sezen’in de hayli ofansif şarkıları vardır, hatta bazan, Türkiye değil evrensel “rock” tavrının vuruculuğuna ulaşır bunlar ama asla ucuz, içeriksiz, insanı ve duygusunu hiçe sayan, bunu hiçe saymayı da ayrıca marifet sayan bir kırıcılık taşımaz. Hayatsızlığı yaşam bellemiş, tükenmez bir “ben” tavafı ile kendinden geçmiş, en yüzeysel olanı en kutsal addeden bugünkü söyleyişlerin, Sezen’in melekelerine ulaşmasını beklemeye pek de lüzum yok o yüzden. Sözde kendilik yolunda önce kendini reddeden bir şeyden bir sanat çıkmayacağı gibi, bir hayat da çıkmayacaktır şüphesizdir. Bunlar olsa olsa, çerezdir.

Sadede gelelim: Sezen, eşsizdir ve bu eşsizliğini yaşarken kanıtlamış sanatçılardan biridir.

Dedim ya, daha çoooook fasıl açılır ondan. Biz daha onda çok dururuz yaşarken ve yazarken. Yalnızca onda değil üstelik, yol arkadaşlarında da. Aysel Gürel ve Onno Tunç gibi isimler eklendiğinde, söz, müzik ve yorum eşleşmesi yüzde yüze ulaşır her seferinde.

Ancak bu serinin teması, şiirlerden yapılmış şarkılar ve Sezen Aksu bu başlık altında da kendi ışığını saçmaya devam ediyor yine, yeni, yeniden… Ben de, onun yaptıklarını aslında her köşeye saçmak isterken bu ay (Temmuz) doğum gününü kutladığımız için yalnızca onun yarattıklarından çıkmak istedim yola. (Bazılarını başka yerlerde de anma hakkımı saklı tutuyorum elbet.)

Sezen Aksu bu mecrada da yine bildiğimiz gibi ama bilirken dahi hep şaşırdığımız gibi harikalar yaratmaya devam etti. Çünkü müzisyenlerin şairler ve şiirlerle olan ilişkilerine baktığımızda genellikle şunu görürüz: Bir-iki şairle daha iyi uyuşmuş, onların şiirlerine daha yakın durmuşlardır. Peki, Sezen’in (ve “yol arkadaşlarının”) şiir ve şair atlasına baktığımızda ne görüyoruz? Şu imzalara bir bakalım mı: Gülten Akın, Sabahattin Ali, Ümit Yaşar Oğuzcan, Melih Cevdet Anday, Turgut Uyar, Faruk Nafiz Çamlıbel, Metin Altıok, Kemal Burkay, Orhan Veli, Cemal Süreya, Yıldırım Türker, Murathan Mungan, Necati Cumalı.

O zaman, “kolaydan” değil zordan ve hatta zirveden başlayalım:

Sezen Aksu, Gülten Akın’ın olağanüstü “Deli Kızın Türküsü” şiirinin müziğini Bülent Özdemir ile birlikte yapmıştır. Şarkıya yabancı olmadığınızı biliyorum ama bütün bildiklerinizi unutun ve önce şiiri okuyup sonra şarkıyı yeniden dinleyin lütfen. Hayranlığınız daha da artacaktır çünkü bu serbest şiirin böyle bir şarkıya dönüşmesi gözünüze neredeyse imkânsız görünecektir. Kusursuz şiir, kusursuz beste, kusursuz yorum… O halde, “yitirmeli ne varsa, başlamalı yeniden”:

Dersimli şair Kemal Burkay’ın, üzerine sonsuz anlamlar yükleyebileceğimiz dizelerinin yer aldığı o harikulâde şiiri var sırada: “Gülümse”. Türkçe yazan Kürt şairin memleketin en ihtiyaç duyduğu zamanlarda umut ve direnç aşılayan bu en önemli şiirini, çoğunluğun bildiği üzere Onno değil, Arto bestelemiştir: Arto Tunçboyacıyan. Düzenlemesi, abisi Onno’ya aittir tabii…

12 Eylül Darbesi’nin ardından sürgün edilen Burkay’ın bu muazzam eseri, darbeden 11 yıl sonra ama darbe etkisinin halen hissedildiği ve dahi faili meçhul cinayetlerin en çok yükseldiği dönemde, 1991 yılında bu şiirin ismiyle yayınlanan albümünde yer almıştı Sezen’in… O dönemde o şairin, bu şiirin ismini bir albüme vermek de az şey değildi.

Kemal Burkay, “sen başkasın” diye Sezen’e de söylemiş olabilirdi…

Sezen’in bizlere merhaba dediği günden 9 yıl sonra yayınladığı “Sen Ağlama” albümünde ise, iki Sabahattin Ali şiiri yer alıyordu şarkı olarak ve her ikisini de Ali Kocatepe bestelemişti. Her iki şiir ve şarkı, “Minik Serçe”nin içimize işleyen yorumuyla hafızamıza da işleyecekti. Dinleyelim mi?

Yakınlara geleceğim ki, onca yolculuğu esnasında bizi manipüle etmediği ve bu anlamdaki kabiliyetinin zerre kadar yok olmadığı anlaşılsın: Düzenlemesini oğlunun yaptığı ve Sezen’i Cemal Süreya ile buluşturan “Sayım”. Şarkının adı şiirin adıyla aynı, evet, ama kendini tutamamış ve albüme “Öptüm” adını vermişti. Kim olsa öyle yapardı elbet ama, kimse, “O” değildi:

Başka bir fasıla geçiyoruz: Murathan Mungan. O, “söz vermiş şarkılar” ile olan yolculuğunu, tam da bu adı verdiği kitabının önsözünde şöyle anlatıyor:

“Ben her ne kadar şarkı sözlerimi ayrı tutsam da, birçokları, şiir derinliği buldukları bu sözleri, şiirlerim kadar sevdi, sahiplendi. Bu kitap biraz da onlar için. Bana söz söyletmeyenler için. ‘Bir eli yüreğinde söz vermiş şarkıları seviyor, verdiğim sözlerin şarkılarını yazmak istiyorum,’ diye bitirdiğim, yıllar önce yazılmış ve bu kitaba adını veren yazının bir başka yerinde de şöyle diyorum: ‘… Şarkı sözlerimi herhangi bir şiir kitabıma almadım, ama günün birinde ayrı bir kitap halinde toplayacağım.’ Bütün yazı hayatımın, kendime ve başkalarına verdiğim sözleri tutmak üzerine kurulu olduğunu görüp söyleyecek yerde ve yaştayım şimdi.

Her kalp kendi şarkısını söyler.

Bu da benimki.”

Sezen’in atlasında da iki muazzam Mungan izi var… Onlardan biri, bir filmden kopup gelmiş gibi duran klibinin yönetmenliğini Uğur Yücel’in yaptığı ve şarkı olarak yayınlandığı günden bu yana hepimizi sık sık yüzleşme odasına çağıran, “Eskidendi, Çok Eskiden” şarkısı:

Murathan Mungan ve Sezen Aksu’nun bir araya geldiği olağanüstü şarkılardan biri de, bestesini Thanos Mikroutsikos’un yaptığı “Sevgili”ydi: Biliyorsunuz, “nasıl değiştirir hayatın gerçeğini”…

“Garip” akımının garip ve o akıma dahil olduğu halde kendine özgülüğünü bas bas bağıran müthiş şairi Melih Cevdet Anday, neyse ki edebi olarak aldığı alkışı müzikal olarak da duymuş ve neye uğradığını şaşırmıştı. Onno Tunç’un olağanüstü bestesiyle ölümsüzleşen “Şinanay” şarkısının şairi Anday, kendi dizelerine tempo tutan bir şair olma mutluluğuna erişmişti: “Kiminin saçı uçar kiminin eteği.”

Bir başka şarkıcının, Levent Yüksel’in yorumuyla bilip sevdiğimiz, Orhan Veli’nin “Dedikodu” şiirini Sezen Aksu bestelemişti.

Bakın, yine en sona bırakmak üzereyim, en sevdiklerimden birini. Ama sizce de, bir şiire yapılmış en muazzam bestelerden biri değil mi? Müziğin altında Sezen Aksu ve Aykut Gürel imzası var… Keşke, Turgut Uyar da dinleseydi.