Şşş!|4 – Askıda sonbahar

ŞİİRLİ ŞARKILAR ŞEMSİYESİ (dört)

Aslında Cesare Pavese’nin “Yaşama Uğraşı”nda, sonrasında ise Albert Camus’nün daha farklı bir anlatımla söylediği bir şey vardır: “Tek başına mutlu olmak utanılacak bir şeydir.” Camus aynı zamanda “Sisifos Söyleni”nde ölümü geciktirme uğraşını absürd bir çaba olarak nitelendiriyordu.

(“Yaşamak” ve “yaşlanmak” konusunda bazı noktalara gelmeden önce, muhtemel bir yanlış anlamayı ortadan kaldırarak devam edeyim.)

Nâzım Hikmet’in “Yaşamaya Dair” şiirinde harikulâde bir yer vardır:

“Yani, öylesine ciddiye alacaksın ki yaşamayı,
yetmişinde bile, mesela, zeytin dikeceksin,
hem de öyle çocuklara falan kalır diye değil,
ölmekten korktuğun halde ölüme inanmadığın için,
yaşamak yanı ağır bastığından.”

Nâzım’ın burada anlattığı şey bir yaşam tutkusudur ve bana, uyumak istemeyen çocukların hayat sevgisini anımsatır daha çok. (Geçen akşam, “Aslında ben de sütlü kahve içmek isterdim,” diyen oğluma, “Bu kadar istiyorsan yarın sabah yaparım,” deyince, “Gündüz içmek istemem ki,” karşılığını aldım. Sebebini sorduğumda ise, akşam içme isteğinin sebebini şöyle açıkladı: “Uyumamak için.” Bir tatil zamanı bunu da deneyeceğiz illâ ki. Çünkü bana, benim çocukluğuma da hiç yabancı bir şey değil bu. İşte bu yüzden Nâzım’ın tutkusu bir çocuk tutkusudur. Bir yaşam tutkusu.)

Oysa benim ezelden beri bir “hayat arsızlığı” olarak tanımladığım başka bir durum daha var. Bu da, hayatımın yazarı Romain Gary’nin muazzam anlatımında kendini buluyor: “Ben mutlu olmak için hayatın kıçını yalayacak değilim.” Çünkü mutluluk, her şeyden evvel iyi bir rüşvettir. Mutluluk bir kandırmacadır. Mutluluk, çok sevdiğim dostum Onur Sırrı’nın deyimiyle “yavşakça bir şey”dir. İnsan, mutluluk rüşveti karşısında gözü dönerek her türlü onursuzluğa kalkışabilir. Mutluluk vaadi herkesi raydan çıkarabilir. Bu, insanî midir peki? Elbette öyle. Ama aslında “ahlaksız bir teklif”tir çünkü garantisi yoktur ve daha da ötesi, mümkün değildir.

Peki, mutluluğun hâlihazırda mümkün olmadığı bir hayatı soluma hırsının başka ne tür bir açıklaması olabilir? Mutlu olmayacaksın; hayata, dünyaya, insanlığa zerre kadar katkıda bulunmayacaksın, kendin ve çevren için ferah getirmek şöyle dursun bir de üstüne külfet yükleyeceksin ama yine de zavallıca yaşamak isteyeceksin… Öyle mi? Neden?

Dostoyevski demiş ki: “Bir uçurumun tepesinde bir adım bile atamayacağı bir yerde kalakalsa da insan, yine de yaşamak ister.” Yaşar Kemal ise bunun üzerine der ki: “İşte, bu bir yaşam sevgisidir.” Her iki yazara da hayran biri olarak ben bunu çok ucuz ve zavallıca bir şey olarak görüyorum. Çünkü bana göre bu, lüzumsuz bir yaşam hırsıdır ve hiçbir şeye de faydası yoktur. İnsan, ölmeyi bilmelidir. Ölmesi gereken zamanı bilmelidir. İşin özü, veda etmesi gereken zamanı bilmeli ve veda edebilmelidir.

Dostoyevski dedik, Yaşar Kemal dedik… Onlardan da önce Pavese ve Camus dedik. Şöyle bir ufacık durup düşünsenize bugün, bugünün şartlarında yaşadıklarını. Sosyal medyanın ve dahi şimdilerde yapay zekanın bunca öne çıktığı dönemlerde bu insanların yaşadığını, yazdığını ve yazdıklarını az buçuk paylaştığını düşünsenize… Neler gelirdi başlarına, değil mi?

Bunun anlaşılabilir sebepleri olabileceği gibi, asla hak vermeyeceğimiz sonuçları da olabilir. İkinciden başlayalım: Muhtemel ki, Walter Benjamin’in tavsiyesini dikkate almayacak ve yaptıklarını, yapmakta olduklarını bugünün sosyal medyasında paylaşacaktı her biri ve sonunda da “herrrrrr bi boku bilmekte” olan insanlar tarafından yerin dibine sokulacaklardı. Ama aslında bizim için daha kötüsü şuydu ki, kendileri de tanınmış ve aynı zamanda yaşlanmış olmanın korkunç tuzağına düşecek ve çirkinleştikçe çirkinleşeceklerdi.

Çünkü çare yok, yaşlanmak, çirkinleşmektir. Çirkinleşmekten kastım bir fiziksel durum değil, zihniyet meselesi daha çok. Çünkü yaşlanmak, muhafazakârlaşmaktır. Yaşlanmak, yaşam hırsına sıkı sıkıya tutunup, yaşam tutkusunu iliklerine kadar tadan herkese ve her şeye düşmanlaşmaktır. Yaşlanmak ve fonksiyonsuz bir yaşlılığa rağmen yaşamakta ısrar etmek tepeden tırnağa bir zalim iştahıdır.

Benim işim lafı uzatmaktır, biliyorsunuz, ama bu seride bunu ilk kez yapıyorum çünkü çok sevdiğim bir şarkıyla başlayacağım da o yüzden… Şarkının şairine taktım. “Yaşadıklarımdan öğrendiğim bir şey var” deyip de hiçbir şey öğrenemeden yaşlanmış Ataol Behramoğlu yani… Memleketimizin “solculuk” iddiasında olan birçok yazar, şair ve aydını gibi yetmiş yedi yerinden bölünmüş kişiliğinin yankısını şöyle iletmişti bizlere 29 Temmuz 2025’te: “‘Türk devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkes Türk’tür’ – 1961 Türkiye Cumhuriyeti Anayasası(m.54/1)”. Aslında, ortada hiçbir sebep yoktu bunu yapması için. Ama aynı zamanda tek ve çok güçlü bir sebep de vardı. Yaşlanmıştı. Kötü yaşlanmıştı ve hâlâ ve ısrarla yaşamak istiyordu. Kendisine hiç de gerek olmadığı halde…

Peki, ben de yaşlılığın o iğrenç lafazanlığına daha fazla düşmeden sadede geleyim ve artık hiç de ihtiyacımız olmayan bu şairin, görece daha genç olduğu halde duruşuyla bizi daha çabuk derdest etmiş bestecisi (Tuna Kiremitçi) tarafından güzel bir şarkıya dönüştürülmüş eserine geleyim:

Şarkıyı daha geniş kitlelere ulaştıran Haluk Levent yorumunu hâlâ daha çok seviyorum ama onun yorumundan önce Kumdan Kaleler’i biliyor ve tanıyordum. Şimdi siz hepsini tek tek dinleyebilirsiniz fakat ben, biraz da Jehan Barbur sevgimden ötürü, taze bir düetle sunacağım dikkanize bunu.

(Lafı bu kadar uzatmama sebep olan Ataol Behramoğlu’nu, bu şiiri nedeniyle selamlasam da yaşlılık konusunda bu kadar ısrar etmemesi için bir kere daha uyarmak istiyorum.)

“Ve ben çekip giderim,” demeyi de bilmek gerek değil mi sevgili şair?

“Birbirine en uyumsuz iki insan kimdir?” diye bir soru sorulsa, sayısız cevaplar türetebiliriz değil mi? Fakat, benim aklıma gelecek ilk eşleşmelerden biri Attila İlhan ve Ahmet Kaya olurdu herhalde. Ancak çok tuhaf bir biçimde Ahmet Kaya, Attila İlhan şiirine vurulmuş ve onun hem kafiyeli hem de serbest şiirlerinden olağanüstü şarkılar yaratmıştır. Bence en olağanüstü olanlarından biri de şudur:

Canımızın içi Ahmet Kaya, eşşiz bir solist, söz ve müzik yazarı olmasının yanı sıra harika şiir okuyan biriydi de. Bir önceki şarkının duraklarında duyduk bunu ve bence çok da mutlu olduk. En olmadık şiirleri bestelemesi, bunu sıklıkla Attila İlhan dizeleriyle yapması sizi de benim kadar şaşırtıyor mu bilmem ama, eğer benimle aynı yerdeyseniz, muhtemelen sıradaki şarkıda hayranlığınız arşa değecektir.

Buyursunlar:

Yaşlanmak demiştik, değil mi? Çirkinleşerek yaşlanmak ya da yaşlanırken çirkinleşmek… İkisini de yaşa(ya)madı bu eserde imzası olan iki isim: Biri 54, biri ise 68 yaşında veda etti dünyaya. Ahmed Arif’in eşsiz dizelerinden yaptı Fikret Kızılok bu şarkıyı…

Beklenmedik bir şeydi. Öyle enikonu beğenilmedi de. Fakat cesur bir deneme olarak heybemize aldık. Bir Orhan Veli şiiri ve Veli ile hayli mesai harcamış, önümüzdeki bölümlerde de misafir edeceğimiz Işığın Yansıması grubunun başarılı solisti Murat Özyüksel’in bestesiydi. Bu şarkıyı yorumlayan Teoman, yıllar sonra Calogero’nun “Danser Encore” (Çoban Yıldızı) adlı şarkısının Türkçe versiyonunda da aslında benzer bir derdi dillendirmişti. Orhan Veli bu çığlığı daha erken atmıştı sadece.

Tekrar buluştular, bundan sonraki serilerde de buluşacaklar birkaç kez: Attila İlhan ve Ahmet Kaya işbirliği… “Akşam olur mektuplar hasretlik söyler, Zagreb radyosunda Lili Marlen türküsü.”

“Bizim mahalle”nin kafiyeyi en iyi kullanan şairi oydu şüphesiz. Buna ihtiyaç vardı. Hatta bu, hayatî ve elzem bir ihtiyaçtı. Sabahattin Ali kalbimiz, nefesimiz, canımızdı. Edip Akbayram da sağolsun bu muazzam daveti yanıtsız bırakmadı:

Ahmet Kaya da bırakmadı. Sabahattin Ali’nin, henüz “Şiirli Şarkılar Şemsiyesi”nin ilk sayısında andığımız “Hapishane Şarkısı” (Aldırma Gönül) eserini de kaleme almasının sebebi olan mahkûmiyet günlerine ait “Geçmiyor Günler” şiirine Ahmet Kaya tel vermiş ve hafızamıza işleyen bu şarkının doğmasını sağlamıştır.

Ahmet Kaya söylemeye devam ediyor ama bu kez başka bir şairin defterinden… Hasan Hüseyin Korkmazgil’in defteri… Ve demiştim ya, şiire müziği ekleme feraseti olduğu gibi dururken, şiiiri okuma cesaret ve kabiliyeti de sapasağlam duruyor yerinde. Ahmet Abi’nin şarkısını ve şiirini dinleyelim:

Attila İlhan ve şiiri denince aklıma çok şey geliyor ama bunlardan ikisi çok derin: Bir, “Emperyal Oteli”, iki “Bence Malûmdur”. Onun şiirlerinden bir şeyler yapmak istesem, aklıma önce bu iki şiir gelirdi muhtemelen. Ama hem Ahmet Kaya hem Kazım Koyuncu hem de şimdiye kadar andığımız ve bundan sonra anacağımız bestecilerin onun dizelerine olan sadakati beni ciddi anlamda etkiliyor. Çünkü o şiirlerden bir şey çıkaramazdım ortaya muhtemelen.

Ama… Kazım’ı özledim ve dinlemek istiyorum:

Bu seride, bu hesapta yoktu bu şarkı ama Mabel Matiz’e devletin yaptığı zulme ben de kendimce bir itiraz etmek istiyorum. Böylesi önemli bir sanatçının zalimce köşeye sıkıştırılması alçakça bir girişimdir. Birhan Keskin’in harika şiirini bu kadar güzel bir şarkıya dönüştüren Mabel, dönüp dolaşıp sımsıkı sarılacağımız bir yoldaşımızdır. Yedirmeyiz.