Sultan Üçüncü Mustafa Döneminde İstanbul’daki İmar Faaliyetleri

1730 yılında meydana gelen Patrona Halil İsyanı’nın sonunda tahttan indirilen babası III. Ahmet ile birlikte Topkapı Sarayı’nın Kafes Kasrı’na kapatılan III. Mustafa, bundan sonraki yaşamının 27 yılını bir hapis hayatı içinde geçirdi. “Saltanat müyesser olduğunda” Şimşirlik’ten çıkarılıp da devlet erkânının karşısına geçtiğinde ilk söz olarak, büyük bir sükûnetle ve sadece “Sabahlar hayrola!” dediği bildirilir. Cülûs Töreni yine büyük bir ihtişamla yapılan III. Mustafa, cülûs bahşişi veren son Osmanlı hükümdarı olarak bilinir ve tarihçiler tarafından “zeki, münevver, çok çalışkan, temiz yürekli, teceddüd ve ıslâhat tarafdârı bir zât” olarak tarif edilir. Öte yandan, tahsilinin ve yeteneklerinin elverdiği ölçüde basiretli bir yönetim sergilemeye gayret ettiği, gelenek ve göreneklere bağlı, dindar ve tutumlu biri olduğu bilinmektedir ve bazen bu tasarruf düşkünlüğünün “cimrilik” olarak yorumlandığı da görülür. III. Mustafa, atalarından IV. Murad kadar tebdil gezmeye ve bunun sonucunda da muhakkak bir ödüllendirme ya da cezalandırma uygulamaya meyilli bir hükümdardır; bazı özellikleriyle ise, haddinden fazla müdahaleci ve yasakçı olmakla eleştirilir. Her şeye karşın onun, iyi niyetli, merhametli ve hayırsever bir yenileşme yanlısı ve şartlara göre fazlasıyla cömert de olabilen bir padişah olduğunu tespit eden kaynaklar çoğunluktadır.

Continue reading “Sultan Üçüncü Mustafa Döneminde İstanbul’daki İmar Faaliyetleri” →

Terk-i Diyar

Kendi hayatında, ama yalnızca kendini değil, başkalarını da ilgilendiren kimi kararların kapısına dayandığında anlıyorsun; aslında çok daha önemli kararları sen farkına bile varamadan, ‘bu’ demeden, hesaplamadan attığın adımlarla çok önceden almış oluyorsun… ve şimdi dayandığın kapının ardından atacağın adımların yönü hiçbir şeyi kolaylaştırmayacağı gibi, açıklamıyor da; çünkü daha önce verdiğin o kararla sen, bu kapıyı çoktan ıskalamış sayılıyorsun.

Continue reading “Terk-i Diyar” →

Soykırımı Unutmak

Düşmanla tanıştık ve o bizdik!
WALT KELLY

Gözümde o kadar ‘kara’ bir sahneyi canlandırmakta zorlansam da, Orhan Pamuk’a, “Kara Kitap”ın ikinci bölümünde, “Boğazın Suları Çekildiği Zaman” başlığı altında yazdıklarını, sahiden de bir haberden, üstelik belki de küçücük bir haberden yola çıkarak yazdıran duygunun ne olduğunu aşağı yukarı tahmin edebiliyorum: “Suların bir anda çekildiği son günde karaya oturmuş Amerikan transatlantikleriyle yosunlu İon sütunları arasında açık ağızlarıyla tarih öncesinden kalma bilinmeyen tanrılara yalvaran Kelt ve Likyalı iskeletleri olacak.”1 Yeryüzünü kıskandıran, Elif Şafak’ın, “Zira insanın cilalayıp parlatabileceği, kenarlarındaki fazlalıkları atıp, sivriliklerini törpüleyip, sevgilisini sevindirmek için hediye paketiyle ona sunabileceği şehirlerden değildi o. (…) Bir ucube melike, kaprisli bir ece, her yeni gelenin tohumlarını içine çeken ama tarihi boyunca kimse tarafından döllenmemiş olan bir rahim, sahiplerinin penahı, hem kimse tarafından sahiplenilmeyen”2 diye tanımladığı şu güzelim şehrin, ya en zirvede, ya en dipte seyreden ve artık neredeyse kentin kendi kadertutmaz, tanrıtanımaz varlığını da bu dayatılan resme mağlup eden tarihinin, yarına denk düşecek bir yerlerinde, belki de bugüne kadar görülmüş en kötü çağın, en “kara” zamanın beklediğini bir an olsun düşünmek bile, insana en “karasını” yazdırır çünkü. Dışarıda gürül gürül bir bahar kıpırdanırken, dünyanın en güzel şehirlerinden birinde, gözünüze sadece şu lanet olasıca çarpık kentleşmenin sivri uçları batarken, günün birinde “çarpık” bir şekilde dahi “kentleşemeyecek” İstanbul siluetini hayalinizde görmek, bu şehre tam anlamıyla vurgun birini o anlık ve gerçekdışı görüntüde bile aklından edebilir.

Continue reading “Soykırımı Unutmak” →

Gordion Düğümü

leyla zana
Leyla Zana’nın ezelden beri yaptığı en önemli şey, kirli bir iktidar kumarının masasına güzelim çocukların hayatını sürenlerin gözlerinin ta içine bakarak, zalimlikten kurtulmanın yolunu sabırla göstermektir.

Büyük İskender, hayli uzun ve meşakkatli olan büyük Doğu Seferi’ne çıkmadan evvel Troya’ya uğrar. “İlyada”yı okuduktan sonra bir tür ‘manevi atası’ ilan ettiği Aşil’in mezarını ziyaret eder. Ardından daha da güneye iner, Karya’da ayaklanmış kimi şehir devletlerini himayesine alıp, Batı Anadolu’da sükûnet sağladıktan sonra radikal bir rota izler ve tekrar kuzeye tırmanarak Frigya’ya yönelir. Başkent, Gordion’a. Continue reading “Gordion Düğümü” →

“sesim, tanınmaz bir çocuk sesi”: CEMAL SÜREYA

1931 yılında, Erzincan’ın Tercan ilçesinde, Alevi bir ailenin çocuğu olarak geldi dünyaya Cemal Süreya. Çocukluğunu ve ilkgençliğini geçirdiği memleketini daha sonraki yıllarda tek bir görüntüyle hatırladı yalnızca. Türk şiirinin en erotik motiflerini işleyen şairlerinden biri olmasında kuşkusuz, aklının kesmeye başladığı yıllarla yaşıt meraklı, hatta amiyane tabirle “dikizci” kişiliğinin etkisi büyüktü. Çevresindeki insanların hep “makul” bildiği Süreya, doğduğu şehirde ailesinin taşındığı son evin damına çıkmış, gözlerini fal taşı gibi açmış, hemen evlerinin yanındaki avluda olanları seyrediyordu gizlice. Arada bir gelen giden var mı diye etrafını kolaçan edip, sonra yine yandaki avluya dikkat kesiliyordu… Zira mevzu, “derindi”! Continue reading ““sesim, tanınmaz bir çocuk sesi”: CEMAL SÜREYA” →