“Ben ay ile aynı huydayım. Uyumuyorum, sabaha kadar söz söylüyorum.”
Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî “Dîvân-ı Kebîr”
Söylenmiş nice söz birikti, düşülmüş bir dolu şerh, aşılmış bir yığın zül, geçilmiş onca yol. Sonra sessizlik geldi çünkü her şeyin sonu kesin bir suskunluktur: Kesin ve keskin. İstemli ya da istemsiz bir sükût… ve sükût ikrârdan gelmez her zaman, bazan ikrâhtan da gelir. Üstelik ikrâhtan geldiğinde susmaya dair karar daha kat’idir.
Bugün, 13 Aralık. Erdal Eren’in, yaşının büyütülerek idam edilişinin yıldönümü. 44 yıl geçmiş. Dile kolay. Abimiz olamayacak kadar kardeşimiz kalan bu güzelim insan yaşasa, 61 yaşında olacakmış bugün. Dile bile kolay değil.
Belki derman bulamadım, belki de bir sebebi yoktu. Aynı günler geçmişin değil, bugünün sancılarıyla cebelleşiyorduk. Aslında, geçmişin yarattığı bugünün sancılarıyla demek daha doğru. Bu arşiv yazısını 12 Eylül günü paylaşamadım. Ama günün ne önemi var? Nasılsa, darbe devam ediyor!
E.D., Eylül ’24 – Grünberg
Baylar! Bin dokuz yüz seksen beşteyiz!
Bu dünyaya böyle yanlış doğmak, hazırlıksız düşmek, ‘ters gelmek’ can sıkıcı bir şeydir baylar! Ama öte yandan bu dünyaya bunca can sıkıcı yollardan düşmenin ağırlığı ve neredeyse doğuştan gelen bilgeliğiyle birlikte, tuhaf, hatta çoğu zaman komik bir hafifliği ve güzelliği de vardır. Belki de yazar tam da böylesi bir hâli anlatmak için yapmıştır “Varolmanın dayanılmaz hafifliği” tanımını. Bu dünyada yaşayan herkes öyle kolayından var olamaz ve işte o hafiflik de ancak var olabilmeyi göze alanlarda vardır. Öyle bakmayın, nedenini nasılını sorgulamayın,“Peki işe yarıyor mu?” gibi saçma bir soru sormayın, adamın da asabını bozmayın baylar! Siz önce şunun cevabını verin: “Siz Ruhi bey, nasılsınız?” Ve hatta, nedensiniz?
Herhangi bir vakit tanrıya inanıp da sonradan vazgeçmiş değilim. Dinler, en başından beri, yazılmış iyi masalların gölgesinde kalmış vasat masal taklitlerinden öte bir anlam ifade etmedi benim için. Konuya vakıf olmadığımdan değil, aksine enikonu bilgi sahibi olduğum için reddettim tanrıyı ve onun türlü yollarla “gönderdiği” iddia edilen dinleri. Fakat, yine de orada beni anlatı bakımından suyuna çeken şeyler olmadı değil. Evet, çoğunlukla vasattı ama zaman zaman ilgi de uyandırabiliyordu. Yolun ve hikâyenin başında, benim diyen tek tanrılı dinleri bin bir eteğinde keyifle sallayacak olan mitoloji sözkonusu olduğunda ise, keyfim ve iştahım daha da kabarıyordu. Velhasıl, tanrıyla ve dinlerle eğlenmeyi, oradaki içerikle oyunlar oynamayı ezelden beri seviyorum. Yazdıklarımda bunun sayısız örnekleri de vardır: “Emrolunduğun gibi dosdoğru ol”, “Gordion Düğümü” ya da “İnsana yenilen Eros” gibi.
Hrant Dink‘in doğum günü vesilesiyle, 2008 yılının Ocak ayında yazdığım “Fırat’ın adı” yazısına yer vermek istedim. Kıymetini bilemediğimiz Hrant’ın, gidişiyle bile bize öğretmekten hiç vazgeçmediği görkemli hayatına, kişiliğine ve mücadelesine sonsuz saygıyla.
İyi ki doğdun, Ahparig!
E.D., Eylül ’24 – Grünberg
“… ve Yehova, ‘Bunların hepsi tek kavim’ dedi. ‘Konuşacakları dil aynı, giriştikleri işi yarıda bırakacağa benzemiyorlar. Gelin de toprağa inelim, dillerini ayıralım şunların: Birbirlerini anlayamaz olsunlar’… Ve Ademoğulları, kentlerini kuramadılar… Oraya, ‘BABİL’ dendi… BABİL, yani ‘karışıklık’…”
Bukalemun bir hayvan olarak güzel. Bir hayvan olarak ama. Biliyor musunuz, bulunduğu yerin rengini alması yeteneğinden değil, korkusundanmış. Bir tehlike sezinlediğinde görülmemek için her ne ile temas hâlindeyse onun rengini alarak kamufle edermiş kendisini. Böylece, sonunda canını kaybetse bile en azından biraz zaman kazanırmış. Biz bukalemun değiliz.
Akrep bir hayvan olarak güzel. Çok güzel. Fakat dokuz köyde meşhur bir tabiatı var. Onuncu köye gitse dedikodusundan tanırlar. On birinci köyde kendine akreplik öğretenle karşılaşır. Biz akrep de değiliz.
Yılan bir hayvan olarak güzel. Üstelik görkemli de bence. Cümle âleme yer ile yeksan bir noktadan bakarken, diz çöktürür her bir nesneyi. E biz yılan da değiliz.
İnsanız biz. İnsanlığımızın acısını kâinattan türlü yöntemlerle çıkarırken çamuru da hep hayvanlara atan insanlar. Bilinci olmayan hayvanların içgüdüsel davranışlarını ve enikonu tabiatlarını kendi insanlığımızın çamuruna kalkan eyleyen insanlar. Kedi nankörmüş, tilki kurnazmış, sırtlan şöyleymiş, çakal böyleymiş. İnsan? “Eşref-i mahlûkat.” Oldu.
Tünediği damdan bazı yavrularını aşağıya atan bir leylek gördüm geçenlerde. Sonra bir de buna yapılan yorumları gördüm ki, ne siz sorun ne ben söyleyeyim aslında ama söyleyeceğim elbet: “Böyle anne olmaz olsun”, “ne istedin çocuklardan”, “bakamayacaksan neden doğurdun”? Arkasından gülücükler, espriler, şakalar…
İşi gücü bırakıp kamp yapar gibi Meclis’e kapandılar ve oy çokluğuyla bir yasa geçirdiler. “Çocuklar ölüyormuş” da ondan. Çocukları pek önemsediklerinden! Sabah erken saatlerde camiye giden yaşlılara saldırıyormuş, hani şu bilinçli olarak çocuklara da saldırıp öldüren kötü köpekler. “Çocuklarımız, yaşlılarımız,” diye feryat ediyorlardı onları son gördüğümde. (Bir daha görmek istemem.) İçlerinden biri de aynı Meclis’te bulunduğu birini yumrukluyordu. Ama bu bir şey değil. Köpekler çocuklara, yaşlılara, kadınlara saldırıyorlardı. Hav hav!
Çocuklar pek kıymetliydi, yaşlılar hakeza. Onlar köpeklere yem edilemezdi. Halihazırda insan şiddetinden, insan bencilliğinden çoğalmış ve iyice azmış şu lanet olasıca (!) köpek nüfusuna mensup iki birey gidip iki insan canlısı ısırdı diye bütün bir tür hakkında bir katliam emri verdiler. Çünkü kahrolsun köpekler, yaşasın çocuklar. Yaşasın. Yaşasın elbet ama nasıl?
2011’de Bianet’te yazdığım bir yazıda; 2007 yılının Ağustos ayında polis gözetimi altında öldürülen Festus Okey’in davası için bir müdahillik çağrısı yapmıştım. Bu genç göçmenin hunharca öldürülmesine gıyaben tanık olan insanların davaya müdahillik davetlerini, “sanıklığa çağrı” olarak duyurmuştum. O gün, ırkçı bir cinayet karşısında almamız gereken “risk” buydu. Aldık da…*
Niyetinin, siyasetinin tam tersi adlandırmalarla bizi kendi zekâ seviyelerine çekmeye çalışan cumhur ittifakının “Hayvan Haklarını Koruma Yasası“, meclisten geçti. Hayvanlar da hakları da zerre yer almıyor bu yasada. Sonra pozlar verildi, kutlamalar yapıldı, maklûbeler hüpletildi. Afiyet şeker ya da zehir zıkkım olsun, benim derdim o cenah değil. Benim derdim, BİZİZ!
Zaman açısından düşününce uzak gibi geliyor 13 yıl evvel yazılmış bir yazı. Çok uzak bir DÜN gibi. Cumartesi Anneleri ise bundan 29 yıl evvel oturmuşlar Galatasaray Meydanı’na.
Yazdığım birçok şeyle birlikte kaybettim ve “hayatımın en mutlu günlerinden” sayabileceğim yakın bir vakitte buldum bu yazıyı. Sızı hâlâ taze, devri daim… Eski dost Evrim Kepenek ve yeni yoldaş Hikmet Adal sağ olsunlar, “BiaMag”da bugün yer verdiler.
Bianet, ilk yazımı 2008’de yayınlayan gözbebeğimdir benim. Akıl baliğ oldukça, yazan elim işledikçe, nefes ve heves canda durdukça orada var olmaya devam etmek isterim.
